السيد محمد حسين الطهراني
70
الله شناسى (فارسى)
« فاضل نبيل بارع شامخ شيخ المشايخ شيخ أحمد بن زين الدّين احسائى كه خداوند او را نگهدارد و از بلاها محفوظ دارد ، شرحى بر عرشيّهء ملّا صدرا نوشته كه تمام آن جَرْح است . براى آنكه مراد مصنّف را از الفاظ و عبارات ندانسته است و اطّلاعاتى بر اصطلاحات نداشته است . « عرشيّه » كتاب عظيمى است . . . بعضى از دوستان امر كردند كه شرحى بر آن بنويسم و حجاب را بردارم . » « 1 » حاجى محمّد كريمخان و ميرزا على محمّد باب ، دو پديدهء شيخيّه هستند مؤلّف « روضات الجنّات » در شرح حال شيخ أحمد تعريف زيادى از شيخ مىنمايد ؛ و در آخر شرح حال شيخ رجب بُرْسى ، در باب ظهور سيّد على محمّد باب شرح بسيار مفيد و موجزى مىنويسد ؛ و از تاريخ اوهام و خرافاتى كه در مذهب شيعهء اثناعشريّه توليد شده بحث مىكند و آن بحث را به شيخ أحمد متّصل مىسازد ، و دربارهء « مشرب شيخيّت » چنين نوشته است : « پيروان اين جماعت كه آلت معاملهء تأويل هستند ، در اين اواخر پيدا شدند و در حقيقت از بسيارى از غُلات تندتر رفتهاند . . . نام ايشان شيخيّه و پشتِ سَريّه است ، و اين كلمه از لغات فارسى است كه آن را به شيخ أحمد بن زين الدّين احسائى منسوب داشتهاند . و علّت آن اينست كه ايشان نماز جماعت را در پائين پاى حرم حسينى مىخوانند . به خلاف منكرين خود يعنى فقهاء آن بقعهء مباركه كه در بالاى سر نماز مىخوانند و به بالاسرى مشهورند
--> ( 1 ) . چهار جلد از « ترجمهء شرح نهج البلاغة » در كتابخانهء دانشمند معظّم آقاى سيّد محمّد مشكات استاد دانشگاه موجود است كه جلد آخر آن در سنهء 1290 تأليف شده . ( تعليقه )